Άργος Πολιτισμός

Ιερομόναχος Ιωσήφ

Η Παναγία του Άργους, η Πορτοκαλούσα

Ιστορικό μοναστήρι που συνέδεσε την ύπαρξή του με συγκλονιστικά γεγονότα.

Γιόρτασε με λαμπρότητα η Παναγία η Κατακεκρυμένη ή «Πορτοκαλούσα» όπως όλοι την αποκαλούν στο Άργος. Η εκκλησία είναι ¨σκαρφαλωμένη¨ στον λόφο της Λάρισας, κάτω από το κάστρο, λες και ¨σκεπάζει την πόλη για να μην τη βρει κάποιο κακό¨. Το μοναστήρι λειτουργούσε συνεχώς από το 1715, ακόμα και τα σκληρά χρόνια της Τουρκοκρατίας (είχε και κρυφό Σχολειό). Το 1906 κάηκε από φωτιά (το Πάσχα λόγω αυτοσχέδιων κροτίδων!) και έκτοτε σταμάτησε να λειτουργεί. Επαναλειτούργησε ως εκκλησία τον περασμένο αιώνα. Σήμερα δυο ιερομόναχοι (δίδυμοι) ανέλαβαν την επαναλειτουργία της Μονής κάνοντας και έργα αναστήλωσης αφού οι φθορές είναι ορατές στο κτίριο (πρόσφατα , λόγω των βροχοπτώσεων κατέρρευσε και το εξωτερικό τμήμα της σκάλας).

Στον πανηγυρικό εσπερινό χοροστάτησε ο επίσκοπος Επιδαύρου κ.κ. Καλλίνικος, παρουσία πλήθους ιερέων και εκατοντάδων πιστών.

Ο Ναός της Παναγίας της Πορτοκαλούσας ή Κατακεκρυμμένης ευρίσκεται στη νότια πλευρά της Λάρισας, επάνω στο βράχο.

Ονομάστηκε Πορτοκαλούσα, γιατί παλιότερα οι Αργείοι είχαν έθιμο να ρίχνουν μεταξύ τους πορτοκάλια και μάλιστα προς τα νιόπαντρα ζευγάρια την ημέρα των Εισοδίων της Παναγίας, που εορτάζονται στις 23 Νοεμβρίου.

Η Παναγία λειτούργησε αρχικά ως μοναστήρι και ιδρύθηκε το 1700. Ο ναός της Παναγίας τοποθετείται στο ίδιο σημείο που βρισκόταν και ο Ναός της Ήρας. Η μονή πολύ νωρίς έγινε πλούσια και άκμασε τόσο, ώστε αναφέρεται σε εφημερίδα της Κυβερνήσεως του 1835 ως ¨χωρίον του Δήμου Αργείων¨. Προεπαναστατικά λέγεται πως ηγούμενος της μονής ήταν ο Βενέδικτος (1803) και μετά από αυτόν ο Παρθένιος μέχρι 1845. Στην ίδια περίοδο, ο παπα-Ανανίας Δαγρές από το Κουρτάκι, λέγεται ότι ήταν ο αξιολογότερος από όλους τους ιερείς που είχαν περάσει από το Ναό. Ο παπα-Ανανίας Δαγρές από το Κουρτάκι, άνοιξε το δρόμο που οδηγεί από τις Πορτίτσες στη Μονή και μεγάλωσε το κτιριακό της συγκρότημα. Παρά το ότι η δράση του στην περιοχή ήταν ιδιαίτερα γνωστή, αναγκάστηκε, όμως, από το στρατηγό Τσώκρη, με τον οποίο προφανώς δεν είχε καλές σχέσεις, να εγκαταλείψει το Άργος το 1855 και να μεταβεί σε μοναστήρι της Κοιλάδας. Κατόπιν τούτου, το 1856 η μονή έγινε ενοριακός ναός και παρεκκλήσι του Αι Γιάννη. Το 1906, το Μεγάλο Σάββατο προς Κυριακή του Πάσχα 4 Απριλίου, η μονή καταστράφηκε από πυρκαγιά, που προήλθε πιθανότατα από πυροτέχνημα.

Η μονή συνδέθηκε με διάφορα γεγονότα της προεπαναστατικής και επαναστατικής περιόδου. Στο χώρο του ναού, λειτούργησε το πρώτο σχολείο του Άργους, που ιδρύθηκε το 1798 με πρωτοβουλία των Περουκαίων. Εκεί δίδαξε ο Ησαΐας Καλαμαράς από το Αγιονόρι, που ήταν σχολάρχης την περίοδο 1805-1821, ο ιερομόναχος Νικηφόρος Παμπούκης από τα Καλάβρυτα και οι μοναχοί Ιερεμίας και Ραφαήλ. Το κτίριο εξακολούθησε να λειτουργεί και ως σχολείο ακόμα και μετά το τέλος της Επανάστασης του 1821.
Μετά την ήττα των Ελλήνων στον Ξεριά (25-4-1821) ο άμαχος πληθυσμός κατέφυγε στη Μονή, για ν’ αποφύγει την οργή του Κεχαγιάμπεη. Το 1822, στον χώρο του Ναού λειτούργησε το πρώτο νομισματοκοπείο. Στο χώρο έχουν βρεθεί και σώζονται πολλά ιερά κειμήλια, ανάμεσά τους είναι μία εικόνα των Εισοδίων της Θεοτόκου (1705) και ένα Ευαγγέλιο έκδοσης Βενετίας (1776).

Ο ναός επίσης ονομάζεται Κατακεκρυμμένη, από την παλιά εικόνα που ήταν κρυμμένη στη σπηλιά του βράχου και η οποία βρέθηκε σύμφωνα με την παράδοση κατά τρόπο θαυματουργικό. Μια ισχυρή λάμψη μέσα στη νύχτα οδήγησε τους χριστιανούς στη σπηλιά ή κάποιος ευσεβής χριστιανός, ύστερα από σχετικό όνειρο, οδήγησε κληρικούς και λαϊκούς στο ίδιο σημείο, όπου βρήκαν την εικόνα και αποφάσισαν στη συνέχεια να κτίσουν εκκλησία.

Η εικόνα ευρίσκεται μετά το νάρθηκα, αριστερά, σε ξυλόγλυπτο κουβούκλιο και πρέπει να τη θεωρήσουμε έργο τέχνης ιδιαίτερης καλλιτεχνικής αξίας. Η όλη ¨κατασκευή¨ είναι εντυπωσιακή, διότι πρόκειται για μια ¨δίφυλλη¨ δημιουργία: στο αριστερό φύλλο εικονίζεται η Παναγία Γλυκοφιλλούσα, η οποία σαν τρυφερή και στοργική μάνα σκύβει στο παιδί της με αγάπη, στο δεξιό φύλλο φέρει την ίδια επικάλυψη και επάνω ψηλά την επιγραφή ¨Αγίου Δημητρίου του Νέου¨ και σε δεύτερο επίπεδο (στο βάθος) δύο ανάγλυφες μορφές. Το ανάγλυφο αυτό είναι ¨αρνητικό¨, όπως τα καλούπια δηλαδή των γλυπτών. Οι δύο μορφές δεν διακρίνονται καθαρά, γιατί υπάρχει στο μέσο του φύλλου ένας σταυρός – προφανώς μεταγενέστερη προσθήκη.
Πιθανότατα και με βάση την επιγραφή, η μία ανάγλυφη μορφή παριστάνει το Νεομάρτυρα Δημήτριο από το χωριό Λιγουδίτσα Τριφυλλίας, ο οποίος αποκεφαλίστηκε από τους Τούρκους στην Τρίπολη το 1803 και του οποίου η μνήμη εορτάζεται στις 14 Απριλίου.

Η άλλη μορφή παριστά πιθανότατα τον Οσιομάρτυρα Παύλο, ο οποίος καταγόταν από το Σοπωτό Καλαβρύτων και μαρτύρησε επίσης στην Τρίπολη το 1818 και του οποίου η μνήμη εορτάζεται στις 22 Μαΐου.
Η κάρα του Αγίου Δημητρίου του νέου φυλάσσεται στο μητροπολιτικό ναό Αγίου Βασιλείου Τρίπολης, ενώ τα υπόλοιπα λείψανα του και ορισμένα από τα λείψανα του οσίου Παύλου φυλάσσονται στη Ιερά Μονή Βαρσών Μαντινείας.

Ο ναός συγκαταλέγεται στα παραδοσιακά διατηρητέα μνημεία του Άργους.